gazeta Gazeta
Janowiecka

Janowiec nad Wisłą, nr 84, luty 2018 rok ISSN 1426-6288
Pismo Towarzystwa Przyjaciół Janowca nad Wisłą

 
 
Z ŻYCIA TOWARZYSTWA PRZYJACIÓŁ JANOWCA

NAJBLIŻSZE PLANY WYDAWNICZE TPJ

W przyszłym roku przewidujemy wydanie kilka bardzo interesujących książek.

Prawdopodobnie w połowie roku będzie gotowe opracowanie na temat lokalnej gwary. Jest to dla nas temat zupełnie nowy, nigdy jeszcze nie poruszany w naszych publikacjach. A stało się to możliwe dzięki życzliwemu zaangażowaniu się pracowników nauki UMCS.

Druga książka będzie dotyczyć naszego kościoła - "Kościół parafialny w Janowcu, w świetle wizytacji XVII i XVIII wieku". Tytuł niewiele mówiący ale jest to niezwykle obszerne i ciekawe opracowanie o tym, jak na przestrzenie wieków zmieniało się wnętrze naszej świątyni. Kiedyś na przykład były tylko trzy ołtarze. Publikacja ta, to efekt żmudnej pracy w archiwach profesora Wiktora Zygmunta Łyjaka, autora wydanej w ubiegłym roku monografii "Organy janowieckiego kościoła".

Pewnie w lutym wyślemy do drukarni "Koronowane głowy gośćmi janowieckiego zamku" - plon XI sesji Janowieckich Spotkań Historycznych.

W końcowej fazie opracowania jest Bibliografia Janowca. Podobnie jak Bibliografię TPJ, i tę publikację przygotowuje dr hab. Alicja Matczuk z UMCS-u. W tym wydawnictwie znajdzie się bibliograficzne opracowanie dotychczas wydanych numerów Gazety Janowieckie oraz szczegółowe informacje o wszystkich wydanych publikacjach dotyczących Janowca i jego okolic.

Być maże uda nam się również w niedługim czasie wydać drugą część monografii "Cmentarza Janowieckiego" przygotowywaną przez Krystynę Wolską.

Przygotowywane są również teksty do kolejnego numeru Notatnika Janowieckiego, który powinien ukazać się w przyszłym roku.

Leszek Kwasek

XX ZIMOWE SPOTKANIA JANOWIECKIE


Organizator
ZARZĄD TOWARZYSTWA PRZYJACIÓŁ JANOWCA nad WISŁĄ

oraz współorganizatorzy
WÓJT GMINY JANOWIEC
GMINNY OŚRODEK KULTURY W JANOWCU

mają zaszczyt zaprosić na
XX ZIMOWE SPOTKANIA JANOWIECKIE

Temat
SAMORZĄDOWY JANOWIEC

które odbędą się w sobotę, 24 lutego 2018 roku, o godzinie 11.00
w Gminnym Ośrodku Kultury w Janowcu, Plac Wolności 1.

Program Spotkania

- Otwarcie spotkania i przywitanie Gości - Andrzej Szymanek - Prezes TPJ
- Występ chóru Zespołu Szkół w Janowcu. W programie: hymn TPJ i pieśni o Janowcu
- Wprowadzenie - Leszek Kwasek - wiceprezes TPJ

- Wystąpienia:
dr hab. Krystyna Leszczyńska - Wydział Politologii UMCS w Lublinie Samorząd terytorialny w Polsce: geneza i zasady działania samorządu terytorialnego po 1989 roku
Jan Gędek - Wójt Gminy Janowiec Samorządny Janowiec

- Dyskusja
- Promocja wydawnictw TPJ
- Tradycyjny janowiecki poczęstunek przygotowany i ufundowany przez Spółkę REYPOL z Janowca

Prowadzenie spotkania - Łukasz Skowyra, Dyrektor Gminnego Ośrodka Kultury w Janowcu


Nowe wydanie
Notatnika Janowieckiego
Szanowni Państwo
Członkowie, Sympatycy
oraz Obserwatorzy działalności
Towarzystwa Przyjaciół Janowca


P rzygotowujemy 21-szy numer Notatnika Janowieckiego i spodziewamy się wzbogacić jego zawartość, poszukując tekstów tematycznie związanych z Janowcem nad Wisłą i tutejszą ziemią (obszar gminy, obszar parafii).

Gdyby ktoś z naszych dawnych autorów, ale także osób, które obserwują naszą działalność edytorską - zechciał nadesłać do redakcji interesujący tekst i urozmaicić redagowany numer Notatnika Janowieckiego - to jest dobra okazja, do końca marca b.r.

Z podziękowaniem i wyrazami uszanowania,

Andrzej Szymanek
Prezes TPJ
Redaktor NJ


DZIEDZICTWO JĘZYKOWO-KULTUROWE NADWISLAŃSKIEJ GMINY JANOWIEC
(zapowiedź publikacji)

Wstępny plan monografii

1. Wprowadzenie.
2. Pograniczny charakter gminy Janowiec - język i kultura.
3. Obraz językowo-kulturowy ziemi janowskiej w relacjach mieszkańców.
3.1. Życie codzienne.
3.2. Obrzędowość ludowa.
4. Przestrzeń i struktura wsi - obraz językowy, kulturowy, cywilizacyjno-społeczny, mentalno-świadomościowy.
5. Bogactwo leksykalne badanego terenu.
6. Mapy językowe.
7. Fotografie.

Monografia pt. Dziedzictwo językowo-kulturowe nadwiślańskiej gminy Janowiec autorstwa Haliny Pelcowej i Renaty Sykuły będzie poświęcona pokazaniu przede wszystkim obrazu językowego tego regionu, ale też kulturowego, rozumianego jako istotny element dziedzictwa, które należy zachować i ocalić dla obecnych i przyszłych pokoleń.

Książka będzie składała się z obszernej części wstępnej, zawierającej dane ogólne o gminie i czterech rozdziałów przybliżających specyfikę języka i kultury ziemi janowskiej. Jest to obszar zamknięty administracyjnie z takimi miejscowościami, jak: Janowiec, Brześce, Brześce-Kolonia, Janowice, Nasiłów, Oblasy, Trzcianki i Wojszyn.

Po wprowadzeniu, zawierającym historię poszczególnych wsi i gminy oraz krótką charakterystykę stanu współczesnego, w tym danych statystycznych, geograficznych, geologicznych, atrakcji przyrodniczych, zabytków, a także informacji o instytucjach kultury, stowarzyszeniach, placówkach kultury i oświaty oraz miejscach kultu religijnego, przejdziemy do pokazania pogranicznego charakteru gminy Janowiec. Skupimy się na najważniejszych cechach gwarowych, ściśle zespolonych ze zjawiskami kultury i kulturotwórczą rolą języka. W rozdziale o pogranicznym charakterze tego obszaru znajdą się bowiem nie tylko informacje pokazujące jego usytuowanie geograficzne, chociaż jest ono istotne, ale przede wszystkim specyfikę językowo-kulturową. Gmina usytuowana jest bowiem na styku dialektów: małopolskiego od południa i mazowieckiego od północy, a od zachodu zamknięta granicą administracyjną województw lubelskiego i mazowieckiego.

W miejscowościach, należących do gminy, prowadziłyśmy badania terenowe, a mowa mieszkańców Wojszyna została dodatkowo opracowana w pracy magisterskiej Renaty Kęczkowskiej (obecnie Sykuły)1. Te materiały, a także inne, zebrane w opracowaniach Haliny Pelcowej2 i Karola Dejny3 staną się podstawą do opisu językowo-kulturowego obrazu ziemi janowskiej. Istotną rolę będą stanowiły wypowiedzi mieszkańców badanych wsi, zgromadzone zarówno w formie nagrań, jak i zapisów tekstowych. Na ich podstawie ukażemy specyfikę życia codziennego, bogactwo doznań, wynikających z obcowania z przyrodą oraz miejsce w życiu mieszkańców zwyczajów, obyczajów, wierzeń i obrzędów ludowych, często zespalających aspekt religijny z ludowo-pogańskim, ale utrwalonym symbolicznie i obyczajowo.

W rozdziale zatytułowanym Przestrzeń i struktura wsi skupimy się na kilku odsłonach tradycyjnego, ludowego i współczesnego widzenia świata. Będzie to zespolenie obrazu językowego z kulturowym, cywilizacyjno-społecznym i mentalno-świadomościowym. Tu też zwrócimy uwagę na miejsce w konceptualizacji językowej szczególnych elementów przestrzeni wiejskiej, np. krzyży i kapliczek przydrożnych, kościołów, zabytków architektury i krajobrazu. Zwrócimy też uwagę na rolę Wisły i jej miejsce w życiu i pracy mieszkańców.

Rozdział ostatni, to bogactwo leksykalne mowy mieszkańców gminy, przedstawione w formie opisowej i zebrane w słowniczku. Będzie to także pokazanie obrazu leksyki wpisującej się w obszar regionu poprzez jego pograniczny charakter, ze wskazaniem na zróżnicowanie regionalne (wyrazy o proweniencji i geografii małopolskiej, mazowieckiej, lubelsko-kieleckiej itp.), w tym słownictwo zarówno łączące tereny różnych województw, jak i dzielące oraz różnicujące obszary graniczące ze sobą.

Naszym założeniem jest, aby monografia pokazała dziedzictwo językowo-kulturowe gminy, a zatem dobro niematerialne ważne dla każdego mieszkańca, z miejscem "małej ojczyzny" jako wartości autotelicznej. Aby w pełni te zamierzenia zrealizować, nie wystarczy tylko opis językowy, ale potrzebna jest wizualizacja miejsca i czasu oraz pokazanie tych jego elementów, które odzwierciedlają przeszłość i tradycję. Planujemy zatem dodanie do opracowania kolorowych fotografii, obrazujących ważne kulturowo i symbolicznie osoby, miejsca, wydarzenia, a także włączenie kilku (może kilkunastu) map językowych, pokazujących wewnętrzne zróżnicowanie mowy mieszkańców gminy.

Halina Pelcowa, UMCS
Renata Sykuła
______________________
1. Renata Kęczkowska (Sykuła), Gwara Wojszyna na tle językowego pogranicza Małopolski i Mazowsza, praca magisterska przygotowana w Zakładzie Historii Języka Polskiego i Dialektologii UMCS pod kierunkiem naukowym Haliny Pelc, Lublin 1996.
2. Halina Pelcowa, Studia nad słownictwem gwarowym Lubelszczyzny, Część I. Słownictwo pochodzenia małopolskiego, Lublin 1985; Halina Pelcowa, Mazowizmy leksykalne w gwarach Lubelszczyzny, Lublin 1994; Halina Pelcowa, Interferencje leksykalne w gwarach Lubelszczyzny, Lublin 2001; Halina Pelcowa, Słownik gwar Lubelszczyzny, Tom I. Rolnictwo - Narzędzia rolnicze. Prace polowe. Zbiór i obróbka zbóż, Lublin 2012; Tom II. Rolnictwo - Transport wiejski. Rośliny okopowe i paszowe. Gleby i rodzaje pól. Uprawa lnu i konopi. Zbiór siana, Lublin 2014; Tom III. Świat zwierząt, Lublin 2015; Tom IV. Sad i ogród warzywny. Budownictwo i przestrzeń podwórza, Lublin 2016; Tom V. Świat roślin, Lublin 2017.
3. Karol Dejna, Atlas gwarowy województwa kieleckiego, t. 1-6, Łódź 1962-1969; Karol Dejna, Atlas gwar polskich, t. I. Małopolska, Warszawa 1998.


ODESZŁA ZOFIA GOLENIEWICZ

Z ofia Goleniewicz z domu Urbanek żyła 82 lata, zmarła 31.08.2017 roku. W ostatnich miesiącach życia kontaktowałam się z nią kilkakrotnie. Opracowała biogramy dla męża Czesława i dla swego ojca Mieczysława Urbanka. Przytoczę Jej opowiadanie o pożegnaniu ojca podczas aresztowania w dniu 17 maja 1944 roku w późnych godzinach popołudniowych na ulicy wiodącej od kościoła. Zosia nie miała wówczas jeszcze 10 lat. Mówiła z przejęciem: "Pamiętam, jakby to było dziś.

Ten straszny widok naszych najbliższych zbitych, zmaltretowanych, powiązanych i zniewolonych ludzi, prowadzonych przez gestapowców do samochodów ciężarowych - więźniarek. Dostałam się bliżej niż inni, udało mi się w tym tumulcie i zaczęłam wołać, krzyczeć:

- tatusiu!

- tatusiu!

On tylko podniósł głowę, widział mnie. Pozostali aresztowani spoglądali...

Ja wciąż krzyczałam - tatusiu!

Tak pragnęłam go ocalić.

Ogromny krzyk i przerażenie sprawiły, że zemdlałam. Świadomość odzyskałam na łóżku u babci Urbankowej - żony Dominika. Przypomniałam sobie moment, jak Niemiec nie pozwolił mi się zbliżyć do samochodu. Kolbą karabinu odsunął mnie daleko i nie pozwolił tacie dać chleba i butelki mleka, które miałam ze sobą.

Takie było moje ostatnie pożegnanie z ojcem".

Zosia nie spodziewała się własnej, nagłej śmierci. Dwa dni przed śmiercią wypożyczyła książki do czytania w bibliotece gminnej. Tu była stałym czytelnikiem. Miała chore serce i inne choroby przewlekłe. Na bieżąco korzystała z porad lekarza rodzinnego i lekarzy specjalistów. Przygotowała się do zawodu księgowej i w tym zawodzie przepracowała niezbędne lata do emerytury.

W 1995 roku, po utworzeniu Towarzystwa Przyjaciół Janowca, została skarbnikiem tegoż stowarzyszenia. Prowadziła księgowość do czasu zawału serca. Do końca była członkiem TPJ. Była także członkinią Koła Gospodyń Wiejskich i Związku Emerytów i Rencistów w Janowcu. Interesowała się życiem społeczno-gospodarczym swojej okolicy.

Od 1989 roku była wdową. Mieszkała sama w swoim domu w Janowcu, matka trzech synów: Andrzeja, Zbyszka i Leszka. Synowie mają swoje rodziny, ale starali się u niej bywać często. Pomagali mamie w rozwiązywaniu trudniejszych spraw, bo Ją kochali.

Krystyna Wolska

Darczyńcy i kwoty przez nich przekazane w 2017 roku
/w zł/

Stanisław Tomasz Jędrych - Otwock - 360,-;
Zofia Jancewicz - Warszawa - 500,-;
Marek Kwasek - Janowiec - 50,-;
Barbara Gonciara-Werner - Warszawa - 200,-;
Maria Barbara Bolesławska-Dziewulska - Warszawa - 300,-;
Jadwiga Wolska-Landowska - Warszawa - 1200,-;
Anna i Przemysław Lawendowie - Warszawa - 60,-;
Kazimierz Czapliński - Wrocław - 600,-;
Krystyna Gruszecka - Radom - 150,-;
Krystyna Urbanek - Komorów - 200,-;
Helena Graszkiewicz JaPlan - Janowiec - 80,-;
Paweł Lachtara - Warszawa - 50,-;
Stanisław Pęksyk - Otwock - 100,-.

Łączna kwota przekazanych darowizn na koniec miesiąca listopada wyniosła - 3850,- złotych.
Serdecznie dziękujemy.



Powrót

Powrót
strona główna TPJ
napisz!