gazeta Gazeta
Janowiecka

Janowiec nad Wisłą, nr 85, czerwiec 2018 rok ISSN 1426-6288
Pismo Towarzystwa Przyjaciół Janowca nad Wisłą

 
 
Z ŻYCIA TOWARZYSTWA PRZYJACIÓŁ JANOWCA

ZIMOWE SPOTKANIA JANOWIECKIE

N a tegorocznych Zimowych Spotkaniach Janowieckich - organizowanych przez Towarzystwo Przyjaciół janowca już po raz 20-ty, zaproszonych gości i wszystkich zebranych uczestników powitał prezes TPJ - Andrzej Szymanek. Ponieważ w tym roku w Polsce odbędą się wybory samorządowe, to tematem przewodnim spotkania, był "Samorządowy Janowiec" właśnie.

Jak zaznaczył prezes TPJ, dyskusja dotyczyła samorządu sensu LARGO, czyli jego istoty, znaczenia, przemian historycznych, i tym podobnych kwestiach, ale także samorządu sensu STRICTO, czyli samorządu w ścisłym znaczeniu, co się rozumie "tu i teraz" - w gminie Janowiec.

Pan Szymanek przywitał mówców w osobach: pani prof. Krystyna Leszczyńska z Wydziału Politologii UMCS, która przedstawiła referat dotyczący samorządu terytorialnego, którego pierwszą część prezentujemy w dzisiejszym wydaniu Gazety (tekst obok), a również gospodarza, czyli pana Jana Gędka wójta gminy Janowiec, który przedstawił blaski i cienie janowieckiej samorządności i samorządowości.

Powitał także ciepło młodych chórzystów z Zespołu Szkół w Janowcu, którzy uświetnili imprezę odśpiewaniem hymnu TPJ i pieśni o Janowcu.

Następnie pan Szymanek przekazał wszystkim słowa pozdrowienia od pana Leszka Kwaska, który po raz pierwszy nie mógł osobiście uczestniczyć w zimowych spotkaniach, a ktory przygotował krótkie wprowadzenie do sesji - odczytane zgromadzonym przez Łukasza Skowyrę po części artystycznej.

Kończąc, życzył wszystkim obecnym miłego i owocnego pobytu w janowieckim ośrodku kultury.


SAMORZĄD TERYTORIALNY W POLSCE PO 1989 ROKU
/I część referatu wygłoszonego podczas ZSJ w 2018 r./

R eaktywowanie samorządu terytorialnego po przemianach politycznych zapoczątkowanych w 1989 r. to kluczowe wydarzenie w historii III RP. W 1990 r. utworzono samorządowe gminy, a w 1999 r. zaczęły funkcjonować samorządowe powiaty i województwa. Obecnie samorząd terytorialnego w Polsce posiada charakter trójstopniowy i obejmuje: stopień gminny, stopień powiatowy i stopień wojewódzki.

Struktura samorządu terytorialnego po reformie z 1998 roku

W świetle postanowień Konstytucji z 2 kwietnia 1997 r. podstawową jednostką samorządu terytorialnego jest gmina (art. 164 ust.1). Gmina i powiat to jednostki samorządu lokalnego. Natomiast województwo jest jednostką samorządu regionalnego.

Jednostka lokalna obejmuje określone miejsce w przestrzeni. Posiada ona nazwę i tradycję społeczną. Lokalność cechuje silna więź pomiędzy mieszkańcami i utożsamianie się z zamieszkiwanym terytorium. W obrębie tego obszaru następuje zaspokajanie podstawowych potrzeb mieszkańców, którzy mają prawo do decydowania o sprawach dotyczących ich społeczności z wyjątkiem dziedzin zastrzeżonych dla organów państwowych lub jednostek regionalnych.

Jednostka regionalna obejmuje terytorium charakteryzujące się podobieństwami zachowań gospodarczych. Przynależność do konkretnego regionu wynika m.in. z tradycji historycznych i kulturowych.

W Polsce funkcjonuje trzy rodzaje gmin: miejskie, miejsko-wiejskie i wiejskie. W gminach miejskich, których terytorium obejmuje obszar miasta, organem stanowiącym i kontrolnym jest rada miasta, zaś funkcje wykonawcze sprawuje prezydent lub burmistrz. Prezydent jest organem wykonawczym w miastach powyżej 100 000 tys. oraz w miastach, w których do czasu wejścia przepisów ustawy samorządowej był on organem wykonawczo-zarządzającym. Gminę miejsko-wiejską stanowi obszar niedużego miasta i gminy wiejskiej połączone we wspólny system administracyjny. W takiej jednostce terytorialnej funkcje stanowiące i kontrolne sprawuje rada miasta i gminy, a organem wykonawczym jest burmistrz. W gminie wiejskiej, która obejmuje obszar sąsiadujących ze sobą wsi, organem stanowiącym i kontrolnym jest rada gminy, natomiast funkcje wykonawcze sprawuje wójt gminy. Gmina może tworzyć jednostki pomocnicze tj. sołectwa oraz dzielnice, osiedla i inne (art. 5 ust. 1 usg). Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, ma prawo tworzyć, łączyć, dzielić i znosić gminy oraz ustalać ich granice, a także nadawać gminom lub miejscowościom status miast i ustalać ich granice (art. 4 ust. 1 pkt. 1 i 2 usg). Po reformie z 1998 r. w Polsce istniało 2489 gmin. Według stanu na dzień 29 grudnia 2017 r. istnieje 2478 gmin (gminy miejskie - 303, gminy miejsko-wiejskie - 616, gminy wiejskie - 1559).

Powiaty dzielą się na ziemskie i grodzkie. Te wymienione jako pierwsze obejmują obszary sąsiadujących ze sobą gmin. Natomiast powiaty grodzkie są szczególną kategorię gmin - miast na prawach powiatu. Miasto na prawach powiatu jest gminą, która wykonuje zadania powiatu w oparciu o przepisy ustawy o samorządzie gminnym (art. 92 ust. 2 usp). Funkcje organu stanowiącego i kontrolnego w takim mieście sprawuje rada miasta, zaś funkcję organu wykonawczego pełni prezydent (art. 92 ust. 1 pkt. 2 usp).

Prawa powiatu przysługują miastom, które w dniu 31 grudnia 1998 r. liczyły ponad 100 tys. mieszkańców lub z tym dniem przestały być siedzibą wojewody (art. 91 usp). Trzy byłe miasta wojewódzkie (Ciechanów, Sieradz i Piła) nie są miastami na prawach powiatu, ponieważ ich rady miejskie sprzeciwiły się przyznaniu im tego statusu.

Rada Ministrów w drodze rozporządzenia może tworzyć, łączyć, dzielić i znosić powiaty, a także ustalać ich granice (art. 3 ust. 1 usp). W wyniku reformy z 1998 r. utworzonych zostało 373 powiatów, w tym 308 tzw. powiatów ziemskich i 65 tzw. powiatów grodzkich. Według stanu na dzień 29 grudnia 2017 r. istnieje 380 powiatów, w tym 314 tzw. powiatów ziemskich i 66 tzw. powiatów grodzkich.

Województwo stanowi największą jednostkę podziału terytorialnego państwa. Na tym szczeblu administracja publiczna jest wykonywana przez organy administracji rządowej i przez organy samorządu województwa. W 14 województwach siedzibą wojewody i sejmiku wojewódzkiego jest to samo miasto. W województwie kujawsko-pomorskim siedzibą wojewody jest Bydgoszcz, a sejmiku województwa Toruń. Natomiast w województwie lubuskim siedziba wojewody znajduje się w Gorzowie Wielkopolskim, zaś siedziba sejmiku wojewódzkiego znajduje się Zielonej Górze.

Organami samorządu województwa są sejmik województwa i zarząd województwa. Województwa, będące zarówno organami administracji rządowej oraz samorządowej, są tworzone w drodze ustawy. W wyniku reformy z 1998 r. utworzono 16 województw.

Zadania i struktura jednostek samorządu terytorialnego - gminy, powiatu, województwa

Zadania gminy, powiatu, województwa

W myśl postanowień Konstytucji z 2 kwietnia 1997 r. zadania samorządu terytorialnego dzielą się na własne i zlecone. Pierwsze z wyżej wymienionych zadań wykonywane są przez jednostki samorządu terytorialnego w celu zaspokojenia potrzeb wspólnoty samorządowej (art. 166 ust. 1). Natomiast zadania zlecone wykonywane są przez jednostki samorządu terytorialnego w celu zaspokojenia uzasadnionych potrzeb państwa (art. 166 ust. 2).

Należy zaznaczyć, że zadania własne realizowane są samodzielnie. Ingerencja ze strony organów państwowych jest dopuszczona w formie nadzoru, który polega na korygowaniu działań niezgodnych z prawem. Zadania zlecone mogą podlegać merytorycznej ingerencji ze strony organów państwowych za pośrednictwem wytycznych.

Kryteria pozwalające odróżnić zadania własne od zleconych są następujące:

- bsposób przekazania zadania przez państwo (zadanie otrzymane na zasadzie decentralizacji jest traktowane jako własne, zadanie otrzymane na zasadzie dekoncentracji jest traktowane jako zadanie zlecone);

- sposób finansowania wykonywanego zadania (zadanie finansowane ze środków własnych jednostki samorządu to zadanie własne, zadanie finansowane z funduszy państwowych to zadanie zlecone);

- stopień i zakres samodzielności przy wykonywaniu zadania (działanie we własnym imieniu i na własną odpowiedzialność to zadanie własne, działanie w imieniu państwa z możliwością ingerencji określonych władz państwowych to zadanie zlecone);

- charakter otrzymanego zadania (zadania lokalne oraz regionalne posiadają charakter zadań własnych, zadania pozostałe posiadają charakter zadań zleconych).

Podział na zadania własne i zlecone ma zastosowanie w odniesieniu do zadań gminy. Tej podstawowej jednostce samorządu terytorialnego przyznano wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, które nie są zastrzeżone przez ustawy na rzecz innych podmiotów (art. 6 ust. 1 usg). Zadania własne gminy obejmują cztery kategorie spraw dotyczących:

- infrastruktury technicznej (gminne drogi, ulice, mosty; zaopatrzenie w wodę oraz w energię cieplną, elektryczną i gaz; odprowadzanie ścieków, gminne budownictwo mieszkaniowe, lokalny transport zbiorowy itp.);

- infrastruktury społecznej (edukacja publiczna; ochrona zdrowia; pomoc społeczna; kultura itp.);

- porządku i bezpieczeństwa publicznego (prządek publiczny i bezpieczeństwo obywateli; ochrona przeciwpożarowa i przeciwpowodziowa);

- ładu przestrzennego i ekologicznego (gospodarka nieruchomościami, ochrona środowiska).

Obok zadań własnych samorządy gmin wykonują zadania zlecone. Immanentną ich cechą jest to, że posiadają one charakter ogólnopaństwowy. Ustawa o samorządzie gminnym z dnia 8 marca 1990 r. wyróżnia następujące rodzaje zadań, które są zlecane gminom:

- zadania nakładane w drodze ustawy z zakresu administracji rządowej oraz z zakresu organizacji przygotowań i przeprowadzania wyborów powszechnych i referendów;

- zadania z zakresu administracji rządowej wykonywane na podstawie porozumienia z jej organami;

- zadania z zakresu właściwości powiatu oraz województwa wykonywane w drodze porozumień pomiędzy gminą a powiatem lub gminą a województwem.

Zadania wykonywane przez powiat mają charakter ponadgminny i dotyczą następujących kategorii spraw:

- ponadgminnej infrastruktury technicznej (transport zbiorowy; drogi publiczne;

- ponadgminnej infrastruktury społecznej (edukacja publiczna; promocja i ochrona zdrowia; pomoc społeczna; polityka prorodzinna; przeciwdziałanie bezrobociu);

- porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli; ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej, a także zapobieganie innym nadzwyczajnym zagrożeniom życia i zdrowia ludzi oraz środowiska;

- gospodarki nieruchomościami i zagospodarowania przestrzennego;

- ochrony środowiska i przyrody.

Poza wyżej wymienionymi zadaniami powiaty, podobnie jak gminy, mogą także wykonywać:

- niektóre sprawy należące do ich zakresu działania, które ustawy określą jako zadania z zakresu administracji rządowej wykonywane przez powiat;

- zadania z zakresu administracji rządowej oraz z zakresu organizacji przygotowań i przeprowadzania wyborów powszechnych i referendów;

- zadania z zakresu administracji rządowej wykonywane na podstawie porozumienia z jej organami;

- zadania publiczne powierzone w drodze porozumienia zawartego z samorządowymi jednostkami lokalnymi oraz z województwem, na którego obszarze znajduje się powiat.

Zadania samorządu województwa dotyczą spraw o znaczeniu regionalnym. Ustawa o samorządzie województwa wyróżnia:

- zadania, o charakterze wojewódzkim określone ustawami;

- zadania z zakresu administracji rządowej określone ustawami, a wykonywane przez zarząd województwa.

Samorząd województwa określa strategię swojego rozwoju, uwzględniającą w szczególności następujące cele:

- dbałość o polskie dziedzictwo kulturowe;

- kształtowanie i utrzymania ładu przestrzennego;

- pobudzanie aktywności gospodarczej;

- zwiększanie poziomu konkurencyjności i innowacyjności gospodarki;

- zachowanie wartości środowiska kulturowego i gospodarczego dla przyszłych pokoleń.

Oprócz wyżej wymienionych zadań samorząd wojewódzki może wykonywać:

- sprawy należące do zakresu działania województwa, które ustawy określą jako zadania z zakresu administracji rządowej, wykonywane przez zarząd województwa;

- zadania z zakresu organizacji przygotowań i przeprowadzania wyborów powszechnych i referendów.

Dr hab. Krystyna Leszczyńska
Wydział Politologii UMCS w Lublinie

"JANOWIEC"

O braz, olej na płótnie o wymiarach 68 x 96 cm, wykonany w latach 70. ubiegłego wieku przez Juliannę Jędrych i obecnie przekazany przez jej syna Stanisława Jędrycha Towarzystwu Przyjaciół Janowca.

Janowiec - obraz na płótnie
"JANOWIEC" - Obraz olejny Julianny Jędrych
Autorka obrazu, to córka Tomasza Andzelma z Janowca.

Amatorska twórczość malarska Pani Julianny, jak twierdzi jej syn, trwała wiele lat. Poza pejzażami, powstało wiele rodzinnych portretów, szkiców i rysunków.

Ofiarodawcy serdecznie dziękujemy.

Leszek Kwasek

Darczyńcy i kwoty przez nich przekazane w 2017 roku
/w zł/

Stanisław Tomasz Jędrych - 360,-;
Zofia Jancewicz - 500,-;
Marek Kwasek - 50,-;
Barbara Gonciara-Werner - 200,-;
Maria Barbara Bolesławska-Dziewulska - 300,-;
Jadwiga Wolska-Landowska - 1200,-;
Anna i Przemysław Lawendowie - 100,-;
Kazimierz Czapliński - 600,-;
Krystyna Gruszecka - 150,-;
Krystyna Urbanek - 200,-;
Helena Graszkiewicz JaŚlan - 80,-;
Paweł Lachtara - 50,-;
Stanisław Pęksyk - 100,-.

Łączna kwota przekazanych darowizn wyniosła - 3980,- złotych.
Wszystkim Darczyńcom serdecznie dziękujemy.


Darczyńcy i kwoty przez nich przekazane w 2018 roku /do 30.06.2018/
/w zł/

Barbara Gonciara-Werner - 200,-;
Zofia Jancewicz - 200,-;
Jadwiga Wolska-Landowska - 100,-;
Zygmunt Markowski - 140,-;
Krzysztof Długokęcki - 50,-;
Stanisław Tomasz Jędrych - 180,-;
Irena Włodarczyk - 100,-;
Kazimierz Czapliński - 500,-;
Krystyna Urbanek - 200,-;
Łączna kwota przekazanych darowizn wyniosła - 1670,- złotych.
Serdecznie dziękujemy.



Powrót

Powrót
strona główna TPJ
napisz!